Wątpliwości dotyczące ojcostwa zwykle nie pojawiają się bez powodu. Czasem wynikają z rozpadu związku, czasem z okoliczności poczęcia dziecka, które od początku budzą pytania. Dla wielu osób zaskoczeniem jest to, jak silnie prawo wiąże kwestie biologiczne z formalnymi i jak trudno później ustalić stan prawny dziecka. Jak w praktyce wygląda sprawa o zaprzeczenie ojcostwa i na co trzeba się przygotować, zanim trafi do sądu?
Kto może wnieść pozew o zaprzeczenie ojcostwa?
Możliwość wytoczenia powództwa przysługuje wyłącznie ściśle określonym osobom. Pozew może złożyć mąż matki albo sama matka, a po osiągnięciu pełnoletności także dziecko. W wyjątkowych sytuacjach z takim powództwem może wystąpić prokurator. Z pozwem występuje najczęściej ten z rodziców, który kwestionuje domniemanie ojcostwa. Dzieje się tak zwłaszcza wtedy, gdy dziecko urodziło się po rozpadzie małżeństwa, ale przed upływem ustawowych 300 dni od rozwodu. W takiej sytuacji były mąż zostaje automatycznie uznany za ojca, mimo że nie ma z dzieckiem więzi biologicznej.
Terminy na zaprzeczenie ojcostwa zależą od tego, kto składa pozew. Mąż matki i sama matka mają co do zasady rok na wytoczenie powództwa, liczony od dnia, w którym dowiedzieli się, że dziecko nie pochodzi od współmałżonka. Gdy dziecko osiągnie pełnoletniość, nie mogą już z takim pozwem wystąpić. Po tym czasie to ono może wystąpić z powództwem, również w ciągu roku od momentu powzięcia takiej wiedzy. Po upływie tego czasu sąd oddali powództwo niezależnie od dowodów, w tym wyników badań DNA. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy z pozwem występuje prokurator, który nie jest związany tymi ograniczeniami czasowymi.
Jak wygląda przebieg sprawy o zaprzeczenie ojcostwa?
Postępowanie rozpoczyna się od złożenia pozwu o zaprzeczenie ojcostwa do sądu rejonowego. Musi on jasno opisywać okoliczności narodzin dziecka oraz wskazywać fakty, które wykluczają biologiczne ojcostwo męża matki. Do pozwu dołącza się akt urodzenia dziecka oraz inne dokumenty, które mogą mieć znaczenie dla sprawy. Na etapie to strona pozywająca odpowiada za kompletność i spójność przedstawionych faktów, więc dobrze zadbać o uporządkowanie wszystkich argumentów.
Po doręczeniu pozwu sąd przeprowadza postępowanie dowodowe. Przesłuchiwane są strony i świadkowie, a w zdecydowanej większości spraw kluczową rolę odgrywa opinia biegłego w zakresie badań DNA. Jeżeli sprawa toczy się równolegle z innymi postępowaniami rodzinnymi, zwłaszcza po rozwodzie, konieczna jest spójna strategia procesowa. W takich sytuacjach wsparciem w zaprzeczeniu ojcostwa bywa pomoc prawna przy rozwodzie, która pozwala uniknąć sprzecznych rozstrzygnięć dotyczących dziecka.
Ile to trwa sprawa o zaprzeczenie ojcostwa?
Czas trwania postępowania zależy od stopnia jego skomplikowania. W prostych sprawach, bez sporu co do dowodów, możliwe jest zakończenie postępowania nawet po jednej rozprawie. Zazwyczaj jednak postępowanie wymaga kilku rozpraw, zwłaszcza gdy konieczne jest przeprowadzenie badań genetycznych oraz przesłuchanie świadków.
Najczęściej sprawa o zaprzeczenie ojcostwa trwa od około sześciu do dwunastu miesięcy. Najwięcej czasu zajmuje oczekiwanie na opinię biegłego i wyznaczenie terminów rozpraw. Wyrok po jego ogłoszeniu uprawomocnia się szybko, jeżeli strony nie wnoszą apelacji. Prawomocne zaprzeczenie ojcostwa powoduje ustanie obowiązku alimentacyjnego, ale nie daje podstaw do żądania zwrotu świadczeń już zapłaconych.
Sprawa o zaprzeczenie ojcostwa wymaga nie tylko wiedzy o przepisach, ale też właściwego zaplanowania działań. Bez odpowiedniego przygotowania łatwo popełnić błąd, którego później nie da się naprawić. Z tego powodu już na początku warto jasno określić swoją sytuację i konsekwencje, jakie może przynieść każde z możliwych rozwiązań.
