Eksperymentowanie z narkotykami kojarzy się z młodością, piątkową dyskoteką albo festiwalem, choć sprawy o ich posiadanie dotyczą także dorosłych po spotkaniach towarzyskich, koncertach czy wyjazdach. Rutynowa kontrola policji może zakończyć się zatrzymaniem, przesłuchaniem i zabezpieczeniem substancji. Sprawdzamy, kiedy możliwe jest umorzenie sprawy o posiadanie narkotyków.
Na czym polega umorzenie sprawy o posiadanie narkotyków?
Wyobraźmy sobie zatrzymanie podczas kontroli drogowej. Policja znajduje przy pasażerze jedną porcję marihuany, zabezpiecza substancję i przekazuje ją do badania. Podobne zdarzenia mają miejsce podczas festiwali, koncertów czy w klubach. Po imprezie ktoś słabnie na chodniku. Ratownicy udzielają pomocy, a policja zabezpiecza rzeczy osobiste. W etui na słuchawki znajduje jedną podejrzaną tabletkę. Tak mogą zaczynać się sprawy o posiadanie narkotyków. Na tym etapie adwokat od spraw karnych ocenia, czy opis zdarzenia, ilość substancji i zebrane dowody pozwalają powołać się na art. 62a ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii. Decyzja może zapaść już na etapie prokuratorskim, nawet przed formalnym wszczęciem dochodzenia. Po wniesieniu aktu oskarżenia przesłanki z art. 62a ocenia sąd, który również może umorzyć postępowanie.
Co oznacza nieznaczna ilość narkotyków na własny użytek?
Przepisy nie podają jednej granicy wagowej, która automatycznie rozstrzyga o umorzeniu. Ocena zależy od rodzaju środka, jego ilości, stężenia oraz tego, czy zabezpieczona porcja mogła służyć jednej osobie. Przy marihuanie organ ocenia więc nie tylko wagę suszu, lecz także sposób jego przechowywania. Niewielka ilość znaleziona w kieszeni wygląda inaczej niż kilka osobnych woreczków przygotowanych jako porcje. Własny użytek musi wynikać z materiału dowodowego. Pomóc mogą spójne wyjaśnienia zatrzymanego, brak wagi jubilerskiej, brak gotówki w drobnych nominałach oraz brak korespondencji dotyczącej sprzedaży. Prawo karne bierze pod uwagę cały kontekst, a nie samą gramaturę. Gdy sprawca miał przy sobie kilka różnych środków, przechowywał je w osobnych opakowaniach albo wcześniej pojawiał się w podobnych sprawach, szansa na zastosowanie art. 62a maleje. Nadal trzeba jednak ocenić konkretny materiał, bo samo ujawnienie narkotyku nie przesądza jeszcze o celu posiadania.
Jakie okoliczności sprawy mogą przemawiać za umorzeniem?
Największe znaczenie ma przebieg samego zdarzenia. Jeżeli sprawa zaczyna się od jednorazowej kontroli, a zabezpieczona ilość wskazuje na użytek własny, organ sprawdza, czy w materiale pojawiają się ślady handlu albo przekazywania środka innym osobom. Liczy się także zachowanie zatrzymanego podczas czynności. Spójne wyjaśnienia, rzeczowa postawa i zgodny z protokołem opis zdarzenia pomagają wykazać, że kara nie spełniłaby rozsądnej funkcji. Sąd albo prokurator patrzy również na sytuację osoby podejrzanej. Nauka, praca i wcześniejszy sposób życia mogą potwierdzać, że kontakt z substancją miał incydentalny przebieg. Dużo zależy jednak od pierwszych wyjaśnień. Pochopne stwierdzenie, że narkotyk był „dla znajomych”, osłabia argument o własnym użytku i utrudnia powołanie się na art. 62a. Dlatego w sprawach o posiadanie narkotyków adwokat od spraw karnych analizuje protokół zatrzymania, wyniki badań i treść wyjaśnień już po pierwszych czynnościach. Wniosek o umorzenie powinien odnosić się do faktów widocznych w aktach, a nie do ogólnego przekonania, że sprawa ma drobny wymiar.
Czym różni się umorzenie od warunkowego umorzenia postępowania?
Umorzenie z art. 62a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii ma szczególny cel. Pozwala zakończyć sprawę wtedy, gdy czyn dotyczy nieznacznej ilości na własny użytek, a kara byłaby niecelowa. Decyzję może podjąć prokurator albo sąd, a sprawca nie przechodzi okresu próby. Warunkowe umorzenie postępowania działa na innych zasadach. Wynika z art. 66 k.k. i wymaga, aby wina oraz społeczna szkodliwość czynu nie były znaczne, okoliczności popełnienia czynu nie budziły wątpliwości, a sprawca co do zasady nie był wcześniej karany za przestępstwo umyślne. O takim rozstrzygnięciu decyduje sąd. Wyznacza okres próby, może nałożyć obowiązki, świadczenie pieniężne albo dozór. Różnica jest więc odczuwalna dla osoby podejrzanej. Przy art. 62a podstawą zakończenia sprawy jest nieznaczna ilość środka na własny użytek oraz ocena, że okoliczności zdarzenia nie uzasadniają wymierzenia kary. Warunkowe umorzenie oznacza natomiast, że sąd uznaje sprawstwo, rezygnuje ze skazania i sprawdza zachowanie oskarżonego przez oznaczony czas.
Umorzenie sprawy o posiadanie narkotyków jest możliwe wtedy, gdy z materiału dowodowego wynika, że chodziło o nieznaczną ilość środka na własny użytek, a ukaranie sprawcy nie miałoby uzasadnienia w okolicznościach zdarzenia. Duże znaczenie mają pierwsze czynności, opis substancji, wyjaśnienia zatrzymanego oraz brak dowodów wskazujących na handel.
