Restrukturyzacja ma pomóc przedsiębiorcy odzyskać zdolność do regulowania zobowiązań i uniknąć upadłości. Postępowanie wpływa przy tym na relacje z dostawcami, wynajmującymi, bankami oraz pozostałymi kontrahentami. Co dzieje się wtedy z zawartymi wcześniej kontraktami? Podpowiadamy, jak postępowanie restrukturyzacyjne wpływa na umowy dłużnika.
Czy rozpoczęcie restrukturyzacji rozwiązuje umowy dłużnika?
Samo złożenie wniosku restrukturyzacyjnego ani otwarcie postępowania zasadniczo nie kończy umów dłużnika. Strony nadal wykonują kontrakt, chyba że zachodzi odrębna podstawa jego rozwiązania albo ustawa przewiduje szczególne uprawnienie. Prawo kontraktowe określa ogólne zasady wykonywania i rozwiązywania umów, natomiast Prawo restrukturyzacyjne wprowadza w tym zakresie dodatkowe ograniczenia. Artykuł 247 tej drugiej ustawy uznaje za nieważną klauzulę, która pozwala zmienić lub rozwiązać stosunek prawny z powodu złożenia wniosku albo otwarcia procedury. Na mocy art. 273 i 297 reguła obejmuje także postępowanie układowe oraz sanacyjne. W postępowaniu o zatwierdzenie układu podobną funkcję pełni art. 225. Kontrahent nie może więc wykorzystać zapisu o automatycznym wygaśnięciu współpracy tylko dlatego, że firma rozpoczęła restrukturyzację.
Co dzieje się z zaległościami z umów po otwarciu restrukturyzacji?
Zgodnie z art. 150 Prawa restrukturyzacyjnego restrukturyzacja co do zasady obejmuje wierzytelności osobiste powstałe przed dniem otwarcia postępowania. W postępowaniu o zatwierdzenie układu granicę czasową wyznacza dzień układowy. Przyjęte warunki spłaty mogą przewidywać odroczenie płatności, podział zaległości na raty albo zmniejszenie zadłużenia. Podczas przyspieszonego postępowania układowego, postępowania układowego oraz sanacji art. 252 zabrania dłużnikowi wybiórczo regulować objęte nimi zobowiązania. W przypadku windykacji należności objętych układem wierzyciel nie może wszcząć egzekucji, a postępowania rozpoczęte wcześniej zostają zawieszone. Należności powstałe po otwarciu procedury trzeba natomiast opłacać zgodnie z terminami. Przykładowo zaległy czynsz za wcześniejszy okres obejmuje restrukturyzacja, lecz kolejne miesięczne opłaty wymagają bieżącej zapłaty. Sama data wystawienia faktury nie przesądza o sposobie rozliczenia długu. Jeśli więc przedsiębiorca korzysta ze wsparcia prawnika, ten analizuje, kiedy kontrahent wykonał świadczenie, czy było ono podzielne oraz, czy zachodzi wyjątek przewidziany w ustawie.
Których umów kontrahent nie może wypowiedzieć bez zgody rady wierzycieli?
Po rozpoczęciu restrukturyzacji wynajmujący lub wydzierżawiający potrzebuje zezwolenia rady wierzycieli, aby wypowiedzieć umowę lokalu albo nieruchomości, w których dłużnik prowadzi przedsiębiorstwo. Zgodnie z art. 256 Prawa restrukturyzacyjnego ten sam wymóg dotyczy umowy kredytu w zakresie środków udostępnionych przed otwarciem postępowania, leasingu, ubezpieczenia majątkowego, rachunku bankowego, poręczenia oraz licencji udzielonej dłużnikowi. Przepis obejmuje również gwarancje i akredytywy wystawione przed otwarciem procedury. Nadzorca sądowy sporządza ponadto spis pozostałych kontraktów potrzebnych do prowadzenia firmy i składa go do akt w ciągu 3 tygodni. Jeśli bez dostaw energii zakład musiałby przerwać produkcję, taka umowa może znaleźć się w tym wykazie. Zezwolenie nie jest jednak potrzebne, gdy po otwarciu postępowania dłużnik przestaje płacić bieżący czynsz lub nowe raty leasingowe. Kontrahent może wtedy powołać się na podstawę wypowiedzenia powstałą już w trakcie restrukturyzacji.
Jakie roszczenia przysługują kontrahentowi po odstąpieniu od umowy przez zarządcę?
Uprawnienie zarządcy do odstąpienia dotyczy wyłącznie sanacji i umowy wzajemnej niewykonanej w całości lub części przed jej otwarciem. Zgodę wydaje sędzia-komisarz, uwzględniając cel postępowania oraz interes drugiej strony. Artykuł 298 ust. 7 pozwala kontrahentowi żądać zwrotu świadczenia spełnionego po otwarciu sanacji, lecz przed otrzymaniem oświadczenia o odstąpieniu. Zwrot w naturze jest możliwy, gdy przekazany składnik znajduje się w majątku dłużnika. Jeśli firma zużyła dostarczony materiał albo usługi nie da się oddać, druga strona dochodzi należności za wykonane zobowiązanie i poniesione straty. Roszczenia te nie podlegają układowi, a ich zakres co do zasady nie obejmuje spodziewanego zysku z niewykonanej części kontraktu.
Postępowanie restrukturyzacyjne nie rozwiązuje umów dłużnika z chwilą uruchomienia procedury, lecz zmienia zasady ich wykonywania, wypowiadania i rozliczania. Część kontraktów potrzebnych do dalszej działalności podlega ochronie, wcześniejsze zobowiązania trafiają do układu, a należności bieżące trzeba regulować terminowo. W sanacji zarządca może także odstąpić od niewykonanej umowy wzajemnej za zgodą sędziego-komisarza.
